JURNAL

GECE GECE GÜLÜMSETEN METİNLER

2011-06-18T18:10:00.000-07:00

Richard Shusterman "erotik deneyim"in estetik bir deneyim olup olamayacağını incelediği makalesinin girişinde "estetik", "deneyim" ve "estetik deneyim" kavramlarının sorunlarını özetleyip makale boyunca yapmaya çalışacaklarını sıraladıktan sonra girişi şu cümleyle bitiriyor:

"Seks için sabırsızlanıyor olsak da bu analitik önsevişmeye benimle birlikte katlanacağınızı umuyorum." ["Though we may be impatient for sex, I hope you’ll bear with me through the analytic foreplay."]

Shusterman, Richard. "Aesthetic Experience: From Analysis to Eros." Aesthetic Experience. Ed. Richard Shusterman, Adele Tomlin. New York and London: Routledge, 2008. 79-97. Print.

GALATA MEVLEVİHANESİ'NİN KEDİLERİ

2011-06-15T08:26:00.000-07:00

Öte yandan, bu kadar huzurlu bir mekânda kedilerin olmaması da imkânsız gibiydi. Nitekim tekir bir kedi hasırların üzerine uzanmış uyurken yavrularından ikisi de birbirlerini kovalayıp oynuyorlardı. İsm-i Celâl zikredilirken sürekli dönüp kıpırdadığı için olsa gerek, üçüncü yavru da şıkırdatıla şıkırdatıla çekilen o upuzun zikir tespihini hedef seçmişti. Âniden atılarak tespihi pençeleriyle yakalayıp dişlerini geçiren bu kedi, o sabırlı ve nûr yüzlü Mevlevîlerden biri tarafından usûlca tutularak az ileride bir yere konsa bile yılımıyor, az sonra başka bir yerden hamle ediyordu. Bütün bunlar bir yana, siyah-beyaz olan bir başka kedi, şeyhin kızıl postunun yanına ilişip çökmüş, tam da tabîatına yaraşır bir şekilde, uyumadığı hâlde gözlerini yumup âdeta tefekküre dalmıştı. Bu kedinin öyle huzurlu ve dingin bir edâsı vardı ki, sanki Allah'a ulaşmaya çalışan bu canların şeyhi bizzat oydu. Belki de Mevlevîlerin, "Allah" adını değil de, kendi adını zikrettiklerini düşünüyor, üstelik bunu olağan karşılıyordu. Eğer, ciltlerce kitap okuyup yazmış bir âlimin düşünme yeteneğinin on katı bu kedide olsaydı, ihtimal ki düşünmeye tenezzül edeceği yegâne şey bu olurdu. (121-22)

İhsan Oktay Anar, Suskunlar. İstanbul: İletişim Yayınları, 2007.

ROTASİZM, NAM-I DİĞER YIBILLIK

2011-02-18T18:34:00.000-08:00

Sonunda muzdarip olduğum sorunun ismini öğrendim: Rotasism (Rhotacism). Türkçede "Yıbıllık" şeklinde yerel bir kullanımı da var. Rıfat Ilgaz'ın Yıldız Karayel romanındaki karakterlerden birisi "Yıbıl Arif". Bugüne kadar "nedir bu?" diye açıp bakmadığıma göre pek de büyük bir sorun değilmiş veya öteleyip duruyormuşuz. Akşam akşamThe Kings Speech (Zoraki Kral)'i izlerken geldi aklıma.
Artık konu bir şekilde benim telafuzuma geldiğinde insanlara uzun uzun "İngilizce'nin on sekizinci harfini telafuz edemiyorum. Hani şu Q'dan sonra, S'den önce olan..."şeklinde uzun açıklamalar yapmam gerekmeyecek. Rotasizm'den muzdaribim deyip geçeceğim. (Büyük ihtimal "rotasizm de nesi?" diye soracaklar bu defa da. Ah bitmez çile...) Bu onulmaz derde isim koyan akıllının "R" harfi ile başlayan bir isim bulmasının kahrediciliğini bir kenara bırakıp rock yıldızı olmak isteyen fakat aynı dertten muzdarip Amerikalı amcaya kulak verelim. Dert rotasizm olunca "Rock'n'Roll" yerine "Wok'n'Woll" yapabiliyor anca. ne denir, dinlediğim en güzel Wok'n'Woll parçası... Hemen ardından Türkçe'nin yıbıllarının en sevdiği türkü gelsin*...

*Ne yalan söylemeli, Beyazıt Öztürk'e çok şey borçluyuz. Kendisi bizleri toplum içinde "Bir 'Harran' desene," konumundan "Aaa, aynı Beyaz gibi konuşuyor ne hoş," konumuna getirmiştir.

FİLOZOFUN NE'YLEDİĞİ ÜZERİNE

2011-02-07T19:22:00.000-08:00

It is not a negligible thing to know that moral philosophy will never tell us how to act here and now. Or that esthetics cannot settle the beauty of this or that. Or, more generally, that the theory of value is not an actual catalogue of precise and particular values to which we may confidently attach ourselves from time to time. These enterprises discuss only the ulterior implications and cogency of the ways in which we apply terms of value to the things of the world. People at large decide what is good and beautiful and true; philosophers are content to debate what it means to say that things are good and beautiful and true.

Margolis, Joseph. “On Value Theory, By Way of the Commonplace.” Philosophy and Phenomenological Research 17.4 (1957): 504–515. 8 Feb. 2011 .

DÖKÜLEN SİSTEMİN KIRIK BİR PARÇASI

2010-10-27T19:58:00.000-07:00

Paul Ricoeur, Critique and Conviction'da (Eleştiri ve İnanç, YKY 2010) Amerikan üniversitelerinden bahsederken idari yapı hakkında şöyle bir tespitte bulunuyor:

[T]he other side to this servitude lies in the quality and quantity of the services offered by the administration to the teachers, which, on the whole, frees up an appreciable number of hours from drudgery, and shelters them from material cares. Most of the professors have an assistant, a secretary or a share of secretarial support, to say nothing of the wealth of the libraries and the ease of access - so different from the library use to which French university professors are condemned and, alas, have grown accustomed!

Kısaca şunu söylüyor Ricoeur: Amerikan üniversitelerinde bu durumu yaratan bir etmen de idarenin hocalara sunduğu hizmetin niteliği ve niceliği. Bu hizmetin iyi sunulması, hocaları bir çok angaryadan kurtarıyor, zihinlerini bu tip teknik işlerle yormalarının önüne geçiyor

Türkiye'deki durum (en azından benim gördüğüm bir çok üniversitede) ise tam tersi. İdari personelin ezici çoğunluğu yaptığı iş ile barışık değil. İşini yapmayan/yapamayan, sürekli raporlu-izinli, yerinde bulunamayan bir sekreter tipi bunun en somut örneği. Sekreterlik ofisinde oturan/oturtulan "araştırma görevlisi" akademik auramızın kanıksanmış manzaralarından.

Hal böyle olunca, idari yükü de sırtlamak zorunda kalan akademik personelin formlarla, belgelerle, yazışmalarla boğuşması...Akademiklerin bu durumdan çok şikayetçi olduklarını da zannetmiyorum. Zira, Amerikan üniversitelerinde bir makam değil, idari bir zorunluluk olan ve çoğunluk belli bir sistem içinde vardiya usulü yapılan bölüm başkanlığı için çıkan kavgalar, tekmelenen sandıklar da manzaranın başka bir tarafı. Şu "felsefe memurluğu" diye şikayet edilen şey bu olsa gerek. Ne gariptir ki bu memurluk durumundan en çok şikayet eden, bu durumun akademiğin bilgi ile olan ilişkisini zedelediğini söyleyen kişilerin adlarının başından bu ünvanlar eksik olmuyor.

Bir de şu ne oldukları belli olmayan "Araştırma Görevlileri". Asli işleri akademik araştırma olan, fakat idari işlerin arasında en çok boğulan doktora öğrencileri... Uzun bir yazının konusu.

Durum en azından insani bilimler bölümlerinde (Amerikan sistemini uyguladığını iddia eden Odtü'de bile) böyleydi. Uzaktan izleyebildiğim kadarıyla, hala da böyle. Gördüğüm tek istisna, memurluk kanunları ve mevzuattan bağımsız yapısı sayesinde daha kalifiye idari personel istihdam edebilen Bilkent idi...

Türkiye üniversitelerinin şu günkü halinin sorumlusu memurlardır, değil iddiam. Akademikler ne işler yapacak, bir kurtulsalar şu idari işlerin yoğunlundan da demiyoum, haşa ! Yukarıda alıntılamadığım bölümde, Ricoeur'ün, bu hocaların kendilerine sunulan zamansal ve zihinsel rahatlığı akademik çalışma ve öğrenci için harcadığını belirttiğinin de altını çizmek gerek. Hazırlanılmadan gelinmiş ders, okunmayan ödevler, geri bildirimi olmayan çalışmalar da bu sistemde pek rastlanan şeyler değil.

Neresinden tutsan elinde kalan bir sistemin kırık dökük parçalarından biri. Gece gece Ricoeur okurken tarihe not düşelim, dedim. Hem Ricoeur de özellikle altını çizdiğine göre, Fransa'da da işler bizden hallice değil.

SERİ İLANLAR

2009-06-05T23:23:00.000-07:00

The New York Review of Books’un ilk sayısı Şubat 1963’de yayımlanıyor, 46 yıldır yayında yani. Amerika’nın ve dünyanın önde gelen kültürel yayınlarından birisi sayılıyor. Sol eğilimli bir dergi. Oldukça kaliteli kitap tanıtım ve eleştiri yazıları yayımlıyor. Bizim Virgül formatında diyebiliriz. Derginin aşina olduğumuz yazarlarından örnek vermek gerekirse şöyle bir liste çıkıyor karşımıza:

Hannah Arendt
Truman Capote
Paul Goodman
Susan Sontag
Zadie Smith
Harold Bloom
Noam Chomsky

Uzunca bir zamandır internetten takip ettiğim (www.nybooks.com), New York’a gelince almayı hayal ettiğim bir dergiydi NYB. Uzunca bir süre denk gelmedi. Öyle her gazete bayisinde bulmak mümkün olmuyor. Nihayet geçtiğimiz günlerde Columbia Üniversite’sinin önünden geçerken metroda okurum diye, okulun önündeki bayiden son sayısını aldım. Columbia’dan metroyla eve gelmem aktarmalarla birlikte neredeyse iki saat sürüyor. Bu iki saat boyunca dergiyi hızlıca bir karıştırıp yazılardan yalnızca bir tanesini okuyabildim. Akşam yatakta dergiyi yeniden elime aldım. Bir yazıya daha başlamak için fazla yorgun olduğumdan sabah metroda dikkatimi çeken fakat okumadığım son sayfaları açtım. Derginin son iki sayfası seri ilanlara ayrılmış. Böyle bir dergide bizim gazeteler misal seri ilanlara rastlamak zaten yeterince şaşırtıcı. Düşünsenize, dünyaca ünlü bir kültür dergisini elinize alıyorsunuz ve son sayfalarda satılık-kiralık ev, iş-işçi arayanlar, tatil fırsatları gibi klasik seri ilanlar çıkıyor karşınıza. Fakat ilanları dikkatlice okuduğunuzda iş biraz değişiyor. Bu ilanlar derginin okuyucu kitlesine yönelik:

New York’un kitap cenneti Greenwich Village’de konuk akademisyenler için kısa süreli kiralık ev.

Profesyonel editörler tarafından kitaplarınız itinayla yayına hazırlanır.

Bu kadar entelektüel birikimle bu kadar az kazanmaktan şikayetçi misiniz? Hemen bizi arayın.

Gerçek kitap kurdunun gerçek dostu: … Okuma Gözlükleri.

New York’un en tutulan edebiyat ajanı. Siz de çok tanınmış bir yazar olmak, kitap reklamlarınızı metroda görmek istemez misiniz?

Profesyonel arşivciler. Makaleleriniz veya yazılarınız arasında kayıp mı oldunuz? Arayın bizi evinize gelip tüm belgelerinizi itinayla dosyalayıp arşivleyelim. Artık aradığınız her şey elinizin altında!

Kitapseverler için İngiltere seyahati. Uzman rehberlerimizle İngiltere’nin en önemli kitapçılarını ve sahaflarını dolaşın. Müze ve kütüphaneleri de unutmayın.

Hayır, ne şaka yapıyorum, ne de abartıyorum. Yukarıda verdiğim örnekler koca iki sayfadaki onlarca ilandan ufak bir seçme sadece. Asıl şaşkınlık veren, tam anlamıyla öylece kalakalmama neden olansa bir sayfayı boydan boya dolduran, yani tüm ilanların yarısını oluşturan kişisel ilanlar:

Seçkin Bayanlar için Kültürlü partner.

Avrupalı, Harvard mezunu yakışıklı bay, çekici (hem fiziksel hem entelektüel) bayan arkadaş arıyor.

Erotik patlama: Vücudunuzun en erojen bölgesi olan beyninizi bana bırakın. Kültürlü bayanla tahrik edici sohbetler. Sınır yok. Arayın.

İnanmıyorsunuz değil mi, abarttığımı düşünüyorsunuz. İngilizce bilmeyenlerin izniyle bir iki örneği burada aynen alıntılıyroum:

A CULTUIRED COMPANION FOR CLASSY WOMEN. Handsome, fit, European gentleman, late 30s, Ivy League/Rhodes Scholar. Well-travelled, multilingual, with impeccable style. Available for companionship services to personal and professional obligations. Absolutely discreet.

L.A. AREA: Lovely, sexy, literary woman seeks 50–70 male companion willing to risk loving and being loved.

CHARMING, SOPHISTICATED, good-looking, fit, Boston-based man, mid-40s, married. Not interested in finding another companion or leaving my wife. Interested in discreet diversion without entanglements with a slim, very attractive, smart, sexy, Northeast-, preferably New England-based woman under 44 for the occasional stimulating mental/physical engagement. Contact only if you meet criteria, please. Discreetness assured/expected.

PASSIONATE ARTIST; lovely, thoughtful, sensual, successful painter. Local exhibitions—landscapes, seascapes, street scenes, paintings that tell stories. Happiest painting outside, indoors only when weather insists. Naturally slender, athletic, divorced and good-looking with mischievous spark. Enjoys ideas, morning walks, photography, Monhegan, Provence painting trips, NPR, books on tape, DVDs, XC-skiing, planning dinners with interesting mix of friends. Loves ease, conviviality of eating out—intimate conversation across the table, no planned agendas, someone else to cook and do dishes. Easygoing and relaxed. Works to make the world better and greener place, attends Bioneers conference annually. Lives wonderful life, just missing someone special—friendly, fit, active, New England area man, 57 to 72.

Hala mı inanmıyorsunuz? Buyrun o zaman derginin internet sitesi. Dergide yayımlanan ilanların bir kısmı burada da yayımlanmış. Üstelik ilgilendiğiniz bir şey olursa telefon numaraları veya e-posta adresleri de mevcut:

http://www.nybooks.com/classifieds/

SANAT ve PARA

2009-06-05T00:01:00.000-07:00

Stony Brook kütüphanesinde bir sıra raf arşiv fazlası kitaplara ayrılmış durumda. Kütüphanede birden çok kopyası olan veya çok kullanılmayan kitapları buraya koyuyorlar ve siz de istediğinizi satın alabiliyorsunuz. Karton kapak kitaplar 50 sent, ciltli kitaplarsa 1 dolar. Fiyatlar bu kadar ucuz olunca her hafta Seda ile ritüellerimizden birisi de hızlı bir şekilde bu bölüme bir göz atmak oluyor. Buradan bulduğum eski bir “Art Review” sayısının kapak konusu: “En Zengin 10 Sanatçı”. Tek tek bu sanatçıların kim olduklarını yazmayacağım, yine de “sanat” denilen etkinliğin ticari yönünü göstermesi bakımından ilk sıradaki sanatçıya, birçoğumuzun tanıdığı Jasper Johns’a bir göz atmanın ilginç olacağını düşünüyorum.

Dergi’nin verdiği bilgiye göre ikonik bayrak ve hedef (tahtası) çizimleriyle ünlü, 50’lerin pop ve minimalist ressamının iyi günleri 1983’de Pencerenin Dışı (Out of the Window) adlı tablosunun 3.63 milyon dolara satılmasıyla başlıyor. İki sene sonra Beyaz Bayrak (White Flag) ve Yanlış Başlangıç (False Start) tabloları sırasıyla 7.04 ve 17.05 milyon dolara satılıyor. Doksanlı yıllarda ise Johns’un eserleri patlama yapıyor ve 40 yıl boyunca ürettiği dört yüzün üzerinde eser 1 milyon ile 10 milyon dolar arasında alıcı buluyor. Toplam 536 satıştan gelen para ise (sıkı durun): 151.916.043 dolar. Evet, 150 milyon dolarlık bir servet. Türk lirasına çevirecek olursak yaklaşık 230 milyonyon lira, benim gibi hala üç sıfıra alışamamış olanlar için, eski Türk lirası ile 23 trilyon lira.

JOHNS, Jasper. False Start :1959. Tuval üzerine yağlı boya. 170.8 x 137.2 cm (67 1/4 x 54"). Özel Koleksiyon, New York.

Aynı derginin “Pazar” (Market) bölümünden 2003 yılının Mayıs ayında New York’ta yapılan bir müzayedede bir Renoir tablosunun 23,5 milyon dolara, bir Cézanne tablosununsa 17,37 milyon dolara satıldığını öğreniyoruz. İnternette yapılan kısa bir araştırma da dünyanın en pahalı tablosunu çıkartıyor karşımıza**: Jackson Pollock’un 1948’de yaptığı No:5 tablosu. Fiyatı mı? İnanılmaz görünüyor, fakat değil; neredeyse Jasper Johns’un tüm servetine yakın bir fiyata, 140 milyon dolara satılıyor tablo***. Pollock yaşamadığı ve yapıtları artık sadece koleksiyonerler arasında el değiştirdiği için derginin “En Zengin 10 Sanatçı” listesine giremiyor tabii.

POLLOCK, Jackson. No.5: 1948. Tuval üzerine emaye ve yağlı boya. Oil and enamel paint on unprimed canvas. 243.8 cm × 121.9 cm. Özel Koleksiyon.

2004 yılında Suna-İnan Kıraç vakfı tarafından 5 trilyon liraya (3,5 milyon dolar) satın alınıp Pera Müzesi’ne konulan ve haftalarca üzerinde konuşulan, Osman Hamdi’nin Kaplumbağa Terbiyecisi, 140 milyon dolarlık Pollock tablosu yanında nasıl da ucuz kalıyor. Ne de olsa İstanbul sanat piyasası daha yolun başında.

New York, modern sanatın olduğu kadar sanat piyasasının da merkezi. Elinize aldığınız her sanat dergisinde muhakkak bu piyasayla ilgili bir bölüm bulunuyor. Hatta bu kriz günlerinde birçok dergide “Krizde Yapıtlarınızı Nasıl Satarsınız?”, “Krizde Sanata Yatırım Yapmak İçin 10 İpucu” gibi dosyalar göze çarpıyor. Piyasa veya Pazar söz konusu olunca koleksiyoner mi demeli yatırımcı mı, burası biraz karışık. Bu adamların bu kadar parayı sanat aşkına harcadıklarını düşünmek safdillik olur elbette. Peki sanattan ne kadar anlıyorlar? Bu sorunun cevabı da aşağıdaki videoda (Video maalesef İngilizce). Yeninin Şoku (The Shock of The New) başlıklı o harika belgeselin yapımcısı ve Times’ın ünlü sanat eleştirmeni Robert Hughes, ünlü koleksiyoner Mugrabi ailesinin**** medyadaki yüzü Alberto Mugrabi ile sanat üzerinekonuşuyor. Hughes’un filmin başından beri kızgın olduğunu fark ediyoruz, fakat sevgili(!) Alberto da filmin sonunda öfkeleniyor sanki. Neden acaba?

Bu büyük iş adamları, zengin koleksiyonerler elbet dünyanın önde gelen müzeleri üzerinde de söz sahibi. Sanat kanonunu belirleyen bir çok müzenin yönetim kurullarında bulunuyorlar, koleksiyonlarındaki eserlerin bazılarını zaman zaman bu müzelere bağışlıyor veya kendi müzelerini açıyorlar. Bu bağlamda, Robert Hughes'un videonun başlarında sorduğu o soru önemli olduğu kadar çarpıcı da: "Bugün sanat tarihinin otorite kitabı sadece bir çek defteri mi?" (Is the authority book of the art history today just a checkbook?)

*Barker, Godfrey. "Top 10: The Richest Artists". ArtReview (International Edition), V.1, No.8: 66-67.
**Dünyanın en pahalı resimleri listesi : http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_most_expensive_paintings
***http://www.nytimes.com/2006/11/02/arts/design/02drip.html?_r=1&adxnnl=1&ref=arts&adxnnlx=1163031599-revbGMuaIhdTP4qLonq8BA
****İsrail asıllı Mugrabi ailesi dünyanın en büyük özel koleksiyonuna (3000 parça) sahip. 800 parçalık Andy Warhol koleksiyonları ile de çok konuşulan bu New Yorklu koleksiyoner aile hakkında ilginç bir yazı şu adreste:
http://www.nytimes.com/2009/03/01/magazine/01Brothers-t.html

BEN "BEN"LİĞİMİ NASIL GÖSTERSEM Kİ SANA?

2009-06-02T22:39:00.000-07:00

Kimliğinizi dışa vurmanın onlarca yolu var bu şehirde. Her şeyden önce köpekler: Bu kadar çok, bu kadar cins köpeği başka bir yerde görebileceğinizi sanmıyorum. Klasik New York görüntüleri:
Köpeğiyle yürüyüşe çıkmış insanlar.
Köpeğiyle koşmaya çıkmış insanlar.
Köpeğini bisikletin arkasına bağlamış / sepetine oturtmuş, bisikletle dolaşmaya çıkmış insanlar.
Çekiştirip duran 5-6 köpeği zapt etmeye çalışan, para karşılığı köpek gezdiren insanlar (Dog Walker)…

20 milyonluk şehirde köpek nüfusunun yarım milyon olduğu söyleniyor. Küçümsenecek bir rakam değil. Hal böyle olunca köpekler ve diğer ev hayvanları üzerine iş yapan bir pazarın olmaması da düşünülemez elbette. Hemen her sokakta evcil hayvan malzemeleri satan bir mağaza bulabiliyorsunuz. İşin ilginç yanı bu mağazaların çeşitliliği; vejetaryen köpekler için mağazalar görmek bu şehirde pek şaşılacak bir şey değil. Ne var ki geçenlerde Seda’yla tesadüfen rastladığımız “organik kedi-köpek maması”(!) satan mağaza bizi bile şaşkınlığa uğrattı. Mağazanın adı da ayrı bir şaşkınlık unsuru: “Petopia”. Burası New York, ütopyalarınızı gerçekleştiremiyorsanız köpeğinize Petopia’dan mama alabilirsiniz!

Organik, vejetaryen veya vegan mamalarla beslenen köpeğinizin diğer ihtiyaçları için de her türlü olanak mevcut elbette. Kentin her tarafı köpek berberleri, çeşit çeşit köpek giysileri satan mağazalarla dolu. Sizi kedi veya köpeğinizi yıkama derdinden kurtaran, otomatik makinalı yıkamahaneler de cabası. Tabii ki tüm bunları karşılayabilmek için para kazanmanız gerekiyor. Bunca parayı kazanmak için saatlerinizi iş yerinde geçirince köpeğinizi günlük yürüyüşüne çıkarmak için zamanınız kalmıyor elbette. Dert değil; telefon rehberleri sizin yerinize bu işi yapan onlarca şirket ilanıyla dolu, üstüne üstlük köpeğinizi sigortalıyor bu şirketler. Maazallah, yürüyüş esnasında başına bir iş gelirse…

“Köpekler sahiplerine benzer” deyişi de bu kentte gerçek anlamını buluyor. Caddede karşınızdan gelen şık şıkıdım hanımefendinin köpeği de kendisi gibi şık şıkıdım. Yıkanmış, kuaföründe tüylerini taratıp fön çektirmiş ve son moda kıyafetlerini giyinmiş. O da ne? Hanımefendinin fularıyla köpeğin giysisinin renklerinin bu kadar uyumlu olması tesadüf mü sizce? Zannetmiyorum. Dediğim gibi, köpekler New York’ta insanların kendilerini ifade etmelerinin bir aracı aynı zamanda. Vejetaryenseniz köpeğinize et ve et ürünlerinden yapılmış mama yedirmiyor, doğayla barışık sağlıklı bir yaşamdan yanaysanız hayvanınızı organik mamalarla besliyorsunuz. Kendi saçınıza, başınıza ve kıyafetinize dikkat ettiğiniz kadar köpeğinizinkine de dikkat ediyorsunuz. Tüyleri dağılmış, modası geçmiş bir kıyafetle New York parklarında gezen bir köpek görmeniz elbette olası. Fakat bu köpeğin sahibi büyük ihtimal New York'un ünlü evsizlerinden biridir.

Kimliği dışa vurmanın diğer popüler araçları arasında, Türkiye’de de sıklıkla kullanılan, tişört, çanta, kupa gibi üzerinde girip çıktığınız mekanları, hayat görüşünüzü, gidip gördüğünüz yerleri vs. belirten nesneleri sayabiliriz.

Girdiğiniz her mekanda o mekanın adını ve logosunu taşıyan çantalar, kupalar, tişörtler, defterler, kalemler ve onlarca ıvır zıvır satan bir reyon muhakkak bulunuyor: Dünyanın en büyük ikinci el kitapçısı Strand, dünyanın en büyük kitap zinciri Barnes&Nobles, Starbucks, Dunkin’ Donuts, East Village’de kahve içtiğiniz o kendi halinde ufacık kafe ve tabii ki müzeler: MOMA (The Museum of Modern Art), Metropolitan Museum ve hatta bu güncenin ilk iki yazısının konusu olan New York Halk Kütüphanesi. Yetmedi mi, New York Ulaşım Birimi’nin Ulaşım Müzesine gidip üzerine dünyaca ünlü New York metrosunun haritası, amblemi, tren resimleri basılmış tişörtler, biraz parayı da gözden çıkartırsanız eski metro trenlerine ait parçalar veya metro istasyonlarından sökülmüş eski tabela, aydınlatma birimleri, merdiven korkulukları gibi nesneler alabilirsiniz. Hatta biraz acele ederseniz, bugünlerde yeni stadyumuna taşınan ünlü beyzbol takımı New York Yankees’in eski satdyumundan sökülmüş bankları, stadyum duvarlarından tuğlaları, hatta ve hatta stadyumun tuvaletindeki pisuvarları bile almanız mümkün. Yankee stadyumundan aldığınız bir pisuvarı salonunuzun baş köşesine koymak inanın bana Duchmap’tan bile daha avangart yapacaktır sizi.

Son olarak bölümümüzün Marksist felsefe öğrencisi Harrison’ı da anlatıp bu yazıyı bitirelim: Bölümün koridorlarında, elinde sürekli Hegel’in Tinin Görüngübilimi ile gezen, derste her konuyu Marksizm’e bağlayan sevgili Harrison’ın tişörtleri de genellikle, Lenin veya Mao gibi Marksist liderlerin fotoğraflarıyla süslü. Bir ders arasında dayanamayıp bu tişörtleri nereden bulduğunu soruyorum. Büyük bir ciddiyetle ve sorduğum için çok memnun olduğunu yansıtan bir yüz ifadesiyle cevap veriyor: “İnternetten alıyorum. Şikago’da Marksist tabanlı bir tişört fabrikası var”. Marksist tabanlı bir tişört fabrikası sizin kulağınıza nasıl geliyor bilmiyorum ama, ben kafamı sallayıp sigaramdan derin bir nefes çekip tişörtün üstündeki resme dalıp gidiyorum...

NEW YORK HALK KÜTÜPHANESİ

2009-02-20T16:31:00.001-08:00

NYPL "İnsani ve Sosyal Bilimler Kütüphanesi" Genel Okuma Salonu

Önceki yazıda New York'un kütüphaneleri hakkında genel bir bilgi vermiştim. New York Halk Kütüphanesi (New York Public Library – NYPL) hakkında daha detaylı bir yazı yazmak için internetin dehlizlerinde dolaşmaya başlayıp karşıma çıkan sayıları görünce Türkiye'deki durumu da merak ettim ve aşağıdaki tablo ortaya çıktı:

	NYPL	MİLLİ KÜTÜPHANE	KÜLTÜR BAKANLIĞI*	BİLKENT	ODTÜ
KİTAP SAYISI	20.000.000	2.610.000	12.000.000	400.000	350.000
BÜTÇE	274 milyon $	?		3 milyon $	3 milyon YTL
ÜYE SAYISI	2,5 milyon	?	485 bin	-	-

*Türkiye Çapında Kültür Bakanlığı'na bağlı olarak çalışan toplam 1435 halk kütüphanesi.

Elbet bu tip bir karşılaştırma çok doğru değil, birçok farklı etkeni göz önüne alıp konuşmak gerekiyor. Türkçede yayımlanan kitap sayısı ve İngilizcede yayımlanan kitap sayısını göz önüne almadan bir Milli Kütüphane ve Amerikan Kongre Kütüphanesi karşılaştırması yapmak çok sağlıklı bir yöntem olmayacaktır. Yine de 274 milyon dolarlık bir bütçe ile 3 milyon dolarlık bir bütçe arasındaki uçurum da bize az çok bir şeyler söylemektedir. Milli Kütüphane'nin yıllık bütçesini bulamadım. Merak edenler için Amerikan Kongre Kütüphanesi'nin yılık bütçesinin ise 540 milyon $ olduğunu kenara not olarak düşelim.

NYPL'nin dört araştırma kütüphanesi ve 82 genel kütüphanesi olduğunu önceki yazıda söylemiştik. Benim kullandığım kütüphaneler 5. Cadde üzerinde karşılıklı duran "Mid-Manhattan Kütüphanesi" ile "İnsani ve Sosyal Bilimler Araştırma Kütüphanesi".

Mid-Manhattan, şube kütüphaneleri arasında sanırım en büyüğü (hepsini görmedim). Toplam altı katlı bir kütüphane. Beşinci kattaki felsefe ve sosyal bilimler salonu ile üçüncü kattaki sanat ve fotoğraf koleksiyonu favori salonlarım. Sadece kitap açısından değil, görsel ve dijital medya açısından da oldukça iyi bir koleksiyona sahip. Sanat bölümünde oldukça geniş bir fotoğraf arşivi mevcut. DVD koleksiyonları da dudak ısırtacak kadar iyi. Türkiye'de torrent ile indirmeye çalıştığım yüzlerce film ve belgesel burada DVD formatında raflarda duruyor. Sanat üzerine bu kadar çok belgesel ve program yapılmış olduğunu tahmin bile edemezdim. Sinema koleksiyonu da inanılmaz. Bir filmi arayıp da bulamamak (eğer o film DVD formatında yayınlandıysa) neredeyse imkansız. Bir defada 30 DVD ve kitap alabiliyor olmanız da akıllara ziyan. Manhattan'dan her dönüşümde çantamda neredeyse 4-5 DVD oluyor.

"Sosyal Bilimler Araştırma Kütüphanesi"ne gelince. Henüz şöyle geniş geniş gezip tam anlamıyla keşfedebildiğim bir kütüphane değil. Binası tarihi ve ünlü bir bina olduğu için içeride sıkça turistlere rastlanıyor. Yarım saatte bir ücretsiz bina turları düzenleniyor. Büyük sütunlu girişi, geniş koridorları ve merdivenleri, koridorları ve salonları süsleyen tabloları ve heykelleri, işlemeli tavanları ile etkileyici bir bina. Daha önce de yazdığım gibi buradan kitap ödünç alamıyorsunuz. Kapalı raf sistemiyle çalışıyorlar. Fotokopi imkanı olsa da pahalı ve biraz zahmetli. Fotokopiyi siz çekiyorsunuz (Nerede ODTÜ veya Bilkent Kütüphanesi'nde olduğu gibi "bir saat sonra gel al hocam" diyecek fotokopiciler).

Araştırma kütüphaneleri de şube kütüphaneleri de kitap hizmeti dışında birçok önemli etkinliğe ev sahipliği yapıyorlar. Halka açık seminer ve konferanslar, sergiler, atölye çalışmaları ve halka açık dersler düzenleniyor sürekli. Sosyal Bilimler Kütüphanesi'nin düzenlediği seminerler önemli isimleri ağırlıyor. Bunlar ücretsiz değil, öğrenci iseniz 15 $ karşılığı katılabiliyorsunuz (değilseniz 30 $). "Live From NYPL" isimli, ünlü bir seminer dizisi bahsettiğimiz. Youtube'de NYPL'nin bir kanalı mevcut, oradan düzenlenmiş tüm seminerleri izlemeniz mümkün.

Tüm bunların yanında kütüphane'nin çok zengin bir web sitesi bulunuyor. www.nypl.org adresine girip "Digital Collections" bölümüne tıkladığınızda zengin bir dijital arşiv çıkıyor karşınıza. Biraz kurcalarsanız ilginç şeyler bulabilirsiniz. Buradaki bir çok kaynağa üye olmadan ulaşmak mümkün. Bunun yanında üyelik numaranız ve şifrenizle ulaşabileceğiniz dijital yayınlar var. Bu yayınlar Adobe Digital Editions adlı bir programla açılıyor. Aynı basılı bir kitabı veya CD'yi ödünç alır gibi bunları bilgisayarınıza indiriyorsunuz ve ödünç alma süresi olan 25 günün sonunda bilgisayarınız bu kaynakları açmanıza izin vermiyor. Tabii kütüphane sayfasına girip yeniden ödünç almanız her zaman mümkün. Buradaki dijital kitaplar pek işe yarar olmasa da müzik arşivi fena değil.

NYPL'den bu kadar bahsetmişken Stony Brook kütüphanesi hakkında da birkaç satır yazalım. "Frank Melville Jr. Memorial Library" isimli merkez kütüphane ile Kimya, Deniz Bilimleri, Fizik ve Matematik kütüphaneleri olmak üzere dört kütüphane bulunuyor üniversitede. 2,1 milyonluk koleksiyon Columbia Üniversitesi'nin 9,1 milyon kitaplık koleksiyonunun yanında küçük kalmakla birlikte Bilkent'in 400 bin kitaplık koleksiyonu yanında oldukça göz doldurucu. Kaç kitap alma hakkım var, diye sorduğum kütüphane görevlisinin verdiği cevap gülmeme neden oluyor: 99! Kendimi 99 kitapla kütüphaneden çıkarken düşünüyorum da bir an… Peki, ödünç alma süresi ne kadar? Yüksek lisans öğrencileri için dönem sonuna kadar; yani yaklaşık dört ay!

Kütüphanelerden bu kadar bahsetmişken İstanbul'un, 2010 Avrupa Kültür Başkenti olacak olma programının bir parçası (mı değil mi hala tam anlamadım) olarak yapılması planlanan çooook çok büyük kütüphane (Dünyanın en büyük kütüphanesi diye lanse ediliyor) ve Türkiye'deki kütüphanelerin durumu ile ilgili ufak birer yazının linkini de ekleyelim şuraya:

http://library.atilim.edu.tr/bulten/sayilar/2007-12/yansima.html

http://www.library.itu.edu.tr/t/08/bulten/eski/mart2005.html

NYPL hakkında tüm bilgileri edinebileceğiniz yıllık rapor da şu adreste bulunuyor:

http://www.nypl.org/pr/objects/pdf/2007AnnualReport.pdf

Her şeye rağmen bu kütüphaneleri ve müzeleri gezerken, uzaklardan bir yerden Mahsuni Şerif'in "Kardeş Defineyi Nerede Buldun" türküsünü duyar gibi oluyorum.

Ne diyelim, herkese bol kitaplı günler.

HALK KÜTÜPHANESİ

2009-02-18T15:02:00.001-08:00

Resimde New York Halk Kütüphanesi'ne bağlı olan İnsani ve Sosyal Bilimler Kütüphanesi'nin giriş kapısını ve ünlü aslanlarından bir tanesini görüyorsunuz (Patience-Sabır). Diğer aslan (Fortitude-Metanet) da merdivenlerin öbür tarafında.

Yok, bizdeki "Halk Kütüphanesi" anlayışından biraz farklı...

New York bir müzeler cenneti olmanın yanında bir Kütüphaneler Cenneti. Üniversite kütüphanelerinin yanında, şehrin dört yanına dağılmış halk kütüphaneleri bulunuyor: New York Halk Kütüphanesi (New York Public Library), Brooklyn Halk Kütüphanesi (Brooklyn Public Library) ve Queens Halk Kütüphanesi (Queens Public Library). Bunların her biri adını aldıkları bölgeye hizmet eden birer kütüphaneler sistemi; yani ana kütüphanenin dışında bölgenin dört bir yanına dağılmış onlarca şube bulunuyor. New York eyaletinde yaşadığınızı veya okuduğunuzu belgeleyen bir kimlikle (Öğrenci kimliği, ehliyet vs.) bu kütüphanelerin herhangi bir şubesine giderseniz üye olmanız sadece beş dakika sürüyor.

New York Halk Kütüphanesi (NYPL)'nin şubeleri Manhattan, Bronx ve Staten Island'a dağılmış durumda. Diğer iki kütüphaneden farklı bir statüsü var. Klasik halk kütüphanesi olarak çalışan, kitap ödünç veren şubelerinin dışında dört araştırma kütüphanesi bulunuyor: "Humanities and Social Sciences Library"*, "The NYPL for The Performing Arts"*, "Schomburg Center For Research in Black Culture"* ve "The Science Industry and Business Library"*. Bu kütüphanelerden kitap ödünç alamıyorsunuz. Kütüphane içinde kullanıp geri vermeniz gerekiyor, fotokopi imkanı bulunuyor. Bunun yanında bu dört araştırma kütüphanesine üye olabilmek için öğrenci, akademisyen veya araştırmacı olmanız gerekiyor. Bu dört araştırma kütüphanesi dışında NYPL'nin Manhattan'da 12, Bronx'ta 35 ve Staten Island'da 35 olmak üzere toplam 82 şubesi bulunuyor.

Brooklyn Halk Kütüphanesi (BPL)'nin ise Brooklyn'e dağılmış 66 şubesi var. Bunların yanında "Caribbean Literary & Cultural Center"* ı da bünyesinde bulunduruyor.

Queens Halk Kütüphanesi (QPL) de 68 şubesiyle Queens'in dört bir yanına dağılmış durumda. Bizim eve en yakın kütüphane de bu sisteme bağlı olan "Woodhaven Kütüphanesi".

Anlayacağınız araştırma kütüphaneleri dışında toplam 216 kütüphane şehrin dört yanına dağılmış bulunuyor. Nerede yaşıyor olursanız olun çok yakınınızda bir kütüphane olduğu anlamına geliyor bu da. "Ah ya aradığım kitap yakınımdaki kütüphanede değil de şehrin öbür ucundaysa, koskoca New York'tan bahsediyoruz?" Hiç sorun değil. İnternetten hesabınıza giriş yapıyor ve istediğim kitabı şu şubeye getirin, diyorsunuz. Kitabınız ertesi gün istediğiniz şubede. Şehirde gezerken tesadüfen karşınıza bir kütüphane çıktı ve günlerdir aradığınız bir kitabı orada buluverdiniz. "Alalım almasına da kitabı iade etmek için buraya mı geleceğim yine?" Hayır, canınızın istediği şubeye geri verebilirsiniz kitabı. "Bu üç kütüphane, onlarca üniversite kütüphanesi, aradığımız bir kitap için hepsine tek tek bakacak mıyız?" Mallesef bu sorunun da cevabı hayır. www.worldcat.com adresine giriyor, kitabınızı aratıp bulunduğunuz yerin posta kodunu belirtiyorsunuz ve sistem size en yakından başlamak üzere kitabınızın hangi kütüphanelerde bulunduğunu gösteriyor.

"Kitabı buldum, peki bu kütüphaneye nasıl gideceğim şimdi?" İnanın bu da çok kolay. "Google Haritaları"nı açıyorsunuz ve evimden şu kütüphaneye nasıl giderim, diye soruyorsunuz. Arabyla, yürüyerek veya toplu taşımayla... Google saati saatine tarifi veriyor size. Nasıl mı? Bu da başka bir yazının konusu olsun.

*İnsani ve Sosyal Bilimler Kütüphanesi
*Performans Sanatları Kütüphnesi
*Schomburg Afro-Amerikan Kültürü Araştırma Merkezi
*Bilim, Endüstri ve İşletme Kütüphanesi
*Karayip Edebiyatı ve Kültürü Araştırma Merkezi

AKTARMACILIK

2008-11-04T14:49:00.000-08:00

Erol Göka, Abdullah Topçuoğlu ve Yasin Akay tarafından yazılan Önce Söz Vardı kitabından:

Batı dilleri ve Batı aydını karşısında Türkçe ve aydınımız, hiç değilse, henüz aşılamayan bir tarihsel gerilik nedeniyle "öğrenci" konumundadır. Kuramsal bir ders kitabının ülkemizdeki öğrenciye ulaşabilmesi için öncelikle bu kitabın yazarlarının kendi öğrencilik konumlarını başarıyla ifa edebilmiş; Batı dillerinden ve Batılı aydınlardan öğrendiklerini Türkçe'ye doğru düzgün aktarabilmiş olmaları gerekmektedir. Türkçe'de kuramsal bir ürün verebilmenin zorunlu önkoşulu, bu öğrenciliği başarabilmekten geçmektedir. Önce Söz Vardı, bunu başarmıştır; kitabın bazı eleştirmenlerinin kitabı "aktarmacılık"la suçlamaları bu açıdan bakıldığında haklıdır; Önce Söz Vardı, bu ülkede "düşünme"nin önkoşulu olan iyi öğrenci olma sıfatını hakedebilmek için "aktarmacılık" suçlamasını bile isteyerek, severek üstlenmiştir. (19-20)

ODTÜ'de bir arkadaşla yine Hermönitik üzerine bir kitap hakkında konuşurken kitabı "aktarmacı" olmakla suclamış, "böyle kitap yazacağıma hiç yazmam..." gibi bir laf etmişti. Yukarıdaki alıntı sanırım iyi bir cevap olarak okunabilir bu argümana. Yine hermönitikten örnekleyecek olursak, bu konu hakkında Türkçe'de topu topu üç tane elle tutulur kitap olduğunu düşünürsek...

İngilizce kaynağa ulaşma sıkıntısı çekmeyen, ODTÜ ve Bilkent kütüphanelerine dalıp bu kitapların ingilizce onlarcasına ulaşabilen biri için bu lafı etmek kolay. Oysa bu kültürel iklim içinde çeviriler de, bu tür ders kitapları da ne kadar anlamlı bir çaba...

Göka, Erol, Abdullah Topçuoğlu, ve Yasin Aktay. Önce Söz Vardı: Yorumsamacılık Üzerine Bir Deneme. Ankara: Vadi Yayınları, 1999.

KANON, EDEBİYAT TARİHİ VE AZINLIKLAR (2) - LAURENT MIGNON

2008-05-26T03:29:00.000-07:00

(Yazının İlk Bölümü İçin Tıklayınız)

KİTAPLAR

Laurent Hoca'nın makalesinde ve başka yazılarında adı geçen, unut(tur)ulmuş kitaplar:

Hüseyin Cahit. Hayat-ı Muhayyel. 1898.
Molla Davud-zade Mustafa Nazım, Rüyada Terraki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Ru'yet. 1913.
Celal Nuri, Tarih-i İstikbal. 1915.

Aşağıdaki kitaplar ilk Türkçe roman olarak kabul edilen, Şemsettin Sami'nin Taaşşuk-u Talat ve Fitnat'ından önce yayımlanan bazı Ermeni Harfli Türkçe romanlar:

Vartan Paşa. Boşboğaz Bir Adamın Lafazanlık ile Husule Gelen Fenalıkların Muhtar Risalesi. 1852.
Hovsep Balıkçıyan. Karnig, Gülunya ve Dikran'ın Dehşetli Vefatları Hikayesi. 1863.
Hovsep Maruş. Bir Sefil Zevce. 1868.
Viçen Tilkiyan. Gülunya Yahut Kndi Görünmeyerek Herkesi Gören Kız. 1868.

Bunlar da Arapça alfabe ile yazılmalarına rağmen unut(tur)ulan kitaplar:

Avram Naum. Kalb-i Şikeste. 1900. (Arap Alfabesi)
Garbis Fikri. Yapraklar Dökülürken. 1910. (Arap alfabesi)

YAZARLAR

Yukarıda kitapları olmayan, unut(tur)ulmuş yazarlar:

Zafer Hanım
Nigar Hanım
Fatma Aliye
Emine Semiye

İsak Ferera
Teodor Kasap

KANON, EDEBİYAT TARİHİ VE AZINLIKLAR (1) - LAURENT MIGNON

2008-05-23T15:00:00.000-07:00

Laurent Mignon’un Pasaj’ın altıncı sayısındaki yazısının uzunca bir başlığı var: “Bir Varmış Bir Yokmuş… Kanon, Edebiyat Tarihi Ve Azınlıklar Üzerine Notlar”.

Mignon yazısında kanon sorununun edebiyat tarihçiliği ve edebiyat araştırmacılığı sorunlarından bağımsız bir şekilde ele alınamayacağını belirtiyor. Orhan Tekeli’nin “Edebiyatta Tekil Bir Kanonun Oluşmasının İmkansızlığı” başlıklı makalesine gönderme yapıyor Laurent hoca ve Türk edebiyatı için İngiliz ve Fransız edebiyatlarında olduğu gibi tekil bir kanondan bahsedemeyeceğimiz söylüyor. Kanonlaşan bazı edebiyat yapıtlarının varlığını inkar etmemek gerektiğini belirtiyor hemen ardından da (ör: İbrahim Şinasi-“Şair Evlenmesi”, Namık Kemal “Hürriyet Kasidesi”, Halit Ziya “Aşk-ı Memnu”) (35-36).

Tabii burada Türkiye’ye özgü bir sorun çıkıyor karşımıza: Özel bir eğitim almamış okurun 1928 harf devrimi öncesi yazılmış metinleri okuyamaması. Dolayısıyla sadece uzmanların hangi metinlerin önemli olduğuna ve yeni harflere çevrilmesi [transkripsiyon] gerektiğine karar veriyor olması. Bu durumda uzmanlar edebiyat tarihinin ve belleğinin ne olması gerektiğini belirliyor. Latin harflerine çevrilmeyen metinler unutulmaya mahkum oluyor.

Bazı edebiyat metinleri okunamayınca, dolayısıyla da unutulunca edebiyat tarihçilerinin yazdıklarını eleştirmek de zorlaşıyor tabii. Bu sorunun özellikle Cumhuriyet öncesi kadın yazarları etkilediğini söylemiş Mignon. Zafer hanım, Nigar Hanım, Fatma Aliye, Emine Semiye… Yapıtlarının çoğu yeni harflere çevrilmemiş ve edebiyat tarihlerinde yapıtları birkaç sözcükle geçiştirilmiş 36).

Tanzimat sonrası edebiyat üzerine odaklanan çalışmalardaki bir başka ortak yaklaşım da Türkçe yazan gayrimüslim yazarların ve yapıtlarının yok sayılması. Bu yapıtlar toplamını “tersten kanon” olarak adlandırıyor Mignon: “Ulusal” edebiyat belleğinden silinen yazarların ve yapıtların listesi. Sağcısından solcusuna, akademisyenden eleştirmenine, Türkolog’dan karşılaştırmacıya hemen hiç kimse değinmiyor gayrimüslim yazarlara.

Bu bağlamda Türk edebiyat tarihçiliğinde etnik ölçütlerin değil dini ölçütlerin önemli rol oynadığına dikkat çekiyor Mignon (Arnavut kökenli Şemsettin Sami ve Mehmet Akif, Arap kökenli Ahmet Haşim ve hatta Zaza Ziya Gökalp Türk edebiyatı tarihinden dışlanmıyorlar). Son yılların Müslüman olmayan bazı yazarları (Karin Karakaşlı, Mario Levi, Roni Marguiles vb.) önemli edebiyat ödüllerini kazanmış, dolayısıyla Türk edebiyatından dışlanmamış olsa da aynı şey akademik edebiyat tarihçiliği, popüler ve akademik edebiyat araştırmacılığı için geçerli değil.

Dışlanan bu yapıtların başında Ermeni harfli Türkçe edebiyat geliyor, onu Yunan Harfli ve İbrani harfli Türkçe yapıtlar takip ediyor. Bunların içinde Latin Türk alfabesine aktarılan tek kitap Ermeni harfli Türkçe bir kitap olan, Vartan Paşa’nın, Akabi Hikayesi (1851). Onu çeviren de Avustralyalı Türkolog Andreas Tietze.

İnci Enginün ve M. Kayhan Özgül gibi bazı edebiyat tarihçileri son dönem çalışmalarında bu yapıtlara ve yazarlara yer verse de onları Türk edebiyatı içinde nereye koyacakları konusunda pek net değiller. Mignon’un deyişiyle bir “edebi gettolaştırma” ve resmi Türk edebiyatı tarihinden dışlanmalarını meşrulaştıran bir konumlandırma söz konusu bu çalışmalarda.

Osmanlı döneminde azınlık yazarların yazdıklarını yayınlatmada gayrimüslim olmaları dolayısıyla zorluk çektiklerini bu yazarların yapıtlarından örneklerle gösteriyor Mignon (39-40). Cumhuriyet döneminde ise bu yazarlar ve yapıtları edebiyat tarihinin dışında bırakılıyor.

NASIL BİR EDEBİYAT TARİHİ

Gayrimüslim Türkçe edebiyatın Tanzimat sonrası Türk edebiyatının köprüsüne kazandırılması ve bu edebiyata kuramsal yaklaşım bağlamında Mignon Deleuze ve Guattari ikilisinin “Minör Edebiyat” kavramını öneriyor: “Minör bir edebiyatın dili değil, daha ziyade, bir azınlığın majör bir dilde yaptığı edebiyat” (40-41). Ne var ki bugün için temel sorun bu edebiyatın farklılığını ve özgüllüğünü belirlemenin ötesinde bu yazar ve yapıtların edebiyat tarihlerindeki yerini belirlemek. Bu noktada Mignon bu yazarları edebiyat tarihinden dışlayıcı argümanları sıralıyor ve her birine şerhini koyuyor:

-Gayrimüslim edebiyatının fazla marjinal olması: Mignon’a göre bu başlık altındaki pek çok yapıt dönemin tipik özelliklerini, edebiyat anlayışını yansıtıyor.

-Bu yapıtların Arap harfleriyle basılmadığı için kendi cemaatleri dışında okunmaması ve böylece Osmanlı’da edebiyatın gelişiminde etkili olmaması: Buna da Johan Strauss’un “Who Read What in Ottoman Empire” makalesinden ve Ahmet Midhat’ın Vartan Paşa hakkında yaptığı yorumlardan yola çıkarak itiraz ediyor Mignon. Bir başka nokta ise gayrimüslim edebiyatçıların on dokuzuncu yüzyılın sonuna doğru Arap harfleri kullanmayı tercih etmeye başlamaları. Arap harfleriyle basılmış bu kitaplardan da bahsedilmiyor edebiyat tarihlerinde.

-Gayrimüslim Türkçe edebiyatçıların yapıtlarının edebi açıdan zayıf olması: İki noktada İtiraz ediyor buna Mignon: Tüm yapıtlar edebi değer açısından döneminin Müslüman yazarlarının yapıtlarıyla karşılaştırılınca özellikle, kötü değil. İkinci olarak da bir edebiyat tarihi yazarken sadece estetik kıstaslar göz önüne alınamaz, bazı yazar ve yapıtlar edebi, kültürel ve toplumsal tarihte belli yönelimleri belgeledikleri için de seçilirler (42-43).

Sonuç olarak Türk edebiyat tarihçiliğinde ve ulusal edebiyat tanımında ilk ölçüt olarak “dil”in değil “din”in kullanıldığının yeniden altını çiziyor Mignon. Ahmet Midhat Efendi’nin Ermeni harfli Türkçe edebiyata yaptığı gönderme [sorunlu da olsa] Osmanlı’daki çoğulcu yaklaşıma işaret ederken Cumhuriyet sonrası edebiyat tarihlerindeki sorunlar bu çoğulcu yaklaşımın değiştiğini gösteriyor. Bu olguyu anlamak içinde Kurtuluş savaşı ve sonrası Türk kimliğinin nasıl tanımlandığına bakılması gerektiğini söylüyor Mignon. Yeni devletin sınırları içinde yeni Türk kimliğini tanımlamak için kullanılan ölçüt dili değil din olarak saptanıyor. Görünen o ki devletin dine dayalı Türklük anlayışı edebiyat araştırmacılarının çalışmalarına da yön veriyor. Gayrimüslim Türkçe edebiyat unut(turul)uluyor.

Son olarak Mignon, edebiyat tarihini artık dine değil dile dayalı yazma zamanının çoktan geldiğini söylüyor ve kanon tartışmalarını alevlendirmeden önce edebiyat tarihçiliğinin ve araştırmacılığının bu sorunlarıyla uğraşmanın bir öncelik olduğunun altını çiziyor.

*Mignon, Laurent. "Bir Varmış, Bir Yokmuş… Kanon, Edebiyat Tarihi Ve Azınlıklar Üzerine Notlar". Pasaj 6 (Kasım 2007-Mayıs 2008). 35-43.

GELENEK VE BİREYSEL YETENEK (2) - JALE PARLA

2008-05-19T15:55:00.000-07:00

KANON: KİM TARAFINDAN - NASIL ?

(Yazının İlk Bölümü İçin Tıklayınız)

Yazısında uzun bir bölümü de “Kanon” kavramına ayırıyor Parla: “Batı kanonu dediğimiz zaman, örneğin, Batı uygarlığının temelini oluşturduğu varsayılan bir dizi sanat yapıtı kastedilir. Batı edebiyatı Kanonu dediğimiz zaman da bu eski Yunan’dan bugüne, Batı eğitim ve kültür kurumlarınca değerleri resmen tescil edilmiş bir kitaplar seçkisi anlamına gelir” (12). “Yani bir estetik değerler kanunu” (12). Bu kanon sözcüğünün Hıristiyan kökeniyle ilgili: sözcüğün ilk kullanımı kilisenin saptadığı dini kurallar ve kanunlar için kullanılıyor. Sözcük, bu bağlamda, “otorite” kavramıyla ciddi biçimde ilişkili, hatta yüklü. Fakat bu yük kaçınılmaz bir potansiyeli de taşıyor: “Sorgulama” ve “Direniş”.

Edebi Kanonu oluşturan yapısal ve yöntemsel olguları dört maddede sıralıyor Parla:

1. Edebiyat derslerinde okuttuğumuz antolojilerde alıntılanan ya da bu derslerde kullandığımız okuma listelerine koyduğumuz kitaplar (ki burada oluşan kanonlar, sıkça hoca-öğrenci ilişkisinin devamlılığına tanıklık ederler). İnsan, çoklukla, kendisi okuma listesi oluşturma durumuna geldiği zaman, en sevdiği ve iyi öğrendiği derslerdeki okuma listelerini tekrarlar. Ben bunlara akademik soyağacı kanonları derim. (vurgu benim-emç)

2. Edebiyat zevkinin ne olması gerektiğine karar verenler tarafından seçilmiş kitapların listesi (hani şu “arbiters of literary taste” diye tanımlanan). Bu kanonlar hem akademya içinde hem de dışında oluşurlar. Hele Türkiye gibi kültürel geleneğin akademyadan çok ve daha başarıyla bohemyada sürdürüldüğü yerlerde, belki de daha çok akademya dışında oluşturulurlar.

3. Kültürel kurumların, örneğin eleştiri kurumunun, edebiyat tarihi kurumunun, daha çok akademya içinde yer alan yönetici elitlerin toplumsal, ideolojik, estetik tercihlerini dayatıp yaydıkları ve kalıcılığını garantilemek istedikleri seçkilerin oluşturduğu kanonlar.

4. Buna bağlı olarak, egemen toplumsal yapıların kendi dünya görüşlerini doğrulatmak, meşrulaştırmak ve sürdürmek amacıyla, kültürel bütünlüğü, kurulu düzeni garanti altına almak için eğitim ve medya yoluyla dayattıkları ideolojik seçkilerden oluşan kanonlar. Kanon sözcüğünün etimolojisine en uygun düşen tanım da bu zaten ve uç örneği de Stalinist Rusya’da yapılan kanon oluşturma çabalarıdır. (12-13)

İlerleyen kısımlarda Parla, başta T.S. Eliot ve Harold Bloom olmak üzere, “kanon” üzerine dönen tartışmaları özetliyor, kanon oluşumunun yanında ve karşısında olan görüşleri sıralıyor. Kanon oluşturmak elbette o kanonun içindeki yapıtlara estetik bir değer atfetmek oluyor ve kanonun dışında kalanlar nu değerden de mahrum kalıyorlar. Bu noktada elbette kanonun “kim tarafından” ve “nasıl” oluşturulduğu bir soru olarak çıkıyor karşımıza: Estetik kuramın ezelden ebede sorusu: sanat yapıtlarının değerlerini belirlemek. Kanon yapıcı unsurlar kadar kanon yıkıcı formülasyon ve pratikler de beliriyor her dönem. Tüm bu tartışmaları, yukarıdaki yazıda da belirtildiği gibi, faydalı buluyor Parla: Edebi eleştirinin dinamizmi açısından.

“Zaten eleştiri geleneği de bir anlamda kanon kavgasından, yani kanonların üretilmesi, sürdürülmesi, sorgulanması, değiştirilmesi, giderek yadsınması için verilen kavgadan oluşur” (15).

*Parla, Jale. "Gelenek ve Bireysel Yetenek". Pasaj 6 (Kasım 2007-Mayıs 2008): 11-18.(Parla)

GELENEK VE BİREYSEL YETENEK (1) - JALE PARLA

2008-05-19T06:26:00.000-07:00

BİR TÜRK ROMANI KANONUNA DOĞRU

Pasaj'ın bu sayıda dosya konusu "Kanon". İlk Yazı Jale Parla'nın. Parla temel olarak Türk roman geleneğinin bu geleneği kanonlaştıran bir hikayesi, anlatısı olmamasından yakınıyor. Tanpınar, 19uncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi ile bu işe başlamış olsa da 19. yüzyılda kalmış durumda o da. Ondan sonra gelenler içindeyse Berna Moran’ın üç ciltlik çalışması dikkat çekiyor. Yine’de Parla’ya göre bir Türk romanın kanonundan veya kanonlarından bahsetmek pek mümkün değil.

Peki, olmalı mı? Jale Parla olmalı, diyor: “Eleştirel geleneğin dinamizmi dinamik bir kanonla baş başa gider” (16). Yaratıcılık ne kadar yasalarla değerlendirilemez olsa, dolayısıyla kanonlar ne kadar tatsı tuzsuz şeyler olsa da edebiyat için bir noktadan sonra kaçınılmazlardır. “[E]leştiri geleneğine kuramsal bir derinlik kazandırırlar; eleştirmenler tek tek metinlerle olduğu kadar oluşmuş kanonlar ve bu kanonları oluşturan eleştirel ölçütlerle de uğraşmaya başlarlar” (17).

1970’lere kadar Türk romanında belirgin çizgi, romanın eğitsel ve toplumsal bir misyonu olduğunu benimsiyor. Bu çizgi Yusuf Atılgan ve Oğuz Atay’la değişmeye başlasa da fark edilmesi bir on yıl alıyor ve (0’den sonra özellikle Orhan Pamuk’la kırılıyor. Bu dönemden sonra gerek dil gerekse denenen roman türlerinde bir çeşitlenme görüyoruz. Bu çeşitlenme özellikle 90larla birlikte hız kazanıyor. Parla’ya göre 80’lere kadar kanonsuz idare etmiş olan eleştiri geleneği artık bir seçiciliğe, bir ayıklamaya zorlanıyor.

Türk romanı için iki ana çizgiden de bahsediyor Parla:

Halide Edip, Yakup Kadri, Reşat Nuri, Orhan Kemal gibi yazarların oluşturdukları daha toplumsal, mesajlı, standart, daha az deneyese çizgiyle, Tanpınar, Atılgan, Atay, Pamuk, Latife Tekin, Leyla Erbil’den oluşan daha deneysel, muğlak, daha paradoksal bir çizgi ve kolay kolay iki tarafa da pek uymayan, ya da her iki çizgide de görülebilecek önemli romancılar: Adalet Ağaoğlu ve Yaşar Kemal Gibi, ya da belki Bilge Karasu gibi. (17)

“Yani artık biz eleştirmenlerin de anlatacağı bir gelenek, kanonize edip tartışabilecekleri iki çizgi, belki de daha çok ve bu çizgileri oluşturan önemli yazarlar var” (17).

(Yazının İkinci Bölümü İçin Tıklayınız)

*Parla, Jale. "Gelenek ve Bireysel Yetenek". Pasaj 6 (Kasım 2007-Mayıs 2008): 11-18.(Parla)

TİP, ARKETİP, STEROTİP ve KARAKTER

2007-04-08T11:23:00.000-07:00

Murat Belge'nin Çeşitli Açılardan Roman Kişisi başlıklı yazısından(Yazı Yeni Degi'de 1968'de basılmış) tip ve ilgili kavramlar üzerine:

ARKETİP: "Don Juan, Don Kişot, Faust, Hamlet gibi mitik boyutlara ulaşmış kişiler..."(20).

TİP: "Tip, bireysel özelliklerinden, yani çeşitli huyları, duygulanış ve düşünüş biçimleri, içsel gelişim ve değişimlerinden pek fazla söz edilmeyip, daha çok dıştan görünüşüyle ele alınan, nesnel şekilde gösterilen, benzerlerinin temsilciliğini yapabilmek için genel niteliklerle donatılmış, ve -iddiaya göre- bu arada kendi hayatını yaşamaya pek fırsat bulamayan kişidir"(20-21).

KARAKTER: "[Tip'in] karşıtı oluyor şüphesiz. Toplumsal gerçeklikleri yansıtsa da ilkin kendi hayatını yaşayan, olumlu ya da olumsuz yönde gelişen, psikolojik yaşantısına ve öznelliğine öncelik tanınarak anlatılan, karmaşık yapılı kişi"(21).

STEROTİP: "Klişeleşmiş roman kişisini anlatacak en iyi kelime [...] Yazarın gerçek anlamda bir insan yaratmadığı, zaten yaratılmış olan, orta malı olmuş kişileri kopya ettiği zaman ortaya çıkan roman kişisidir. Böyle bir romancı önümüze Cimri'yi koyduğunda, cimri bir insan üzerine yeni bir şey görmüş, eser yoluyla yaşamış olmayız. O romana kadar yazılmış çeşitli eserlerde karşılaştığımız cimri tipi bir kez daha tekrarlanmış olur" (22).

Belge, Murat. "Çeşitli Açılardan Roman Kişisi". Edebiyat Üzerine Yazılar. Yapı Kredi Yayınları, İstanbul: 1994.

KİTAPLAR - DEVAM

2007-02-10T12:40:00.000-08:00

Dün gece Özlem'in kredi kartıyla, daha önce kullandığım "Bookcat" adlı programı satın aldım. "Book Collector"dan vazgeçtim yani. "Bookcat"in özellikle kitapları internete aktarma özelliği "Book Collector"dan çok çok daha iyi. Bir de veritabanını MS Excell dosyası şeklinde oluşturması ileride olabilecek bir program değişikliği ("Bookcat"in tarih sahnesinden silinmesi, daha iyisinin bulunması vs.) durumunda işleri daha kolaylaştırabilirmiş gibi duruyor. Hala bir-iki pürüzü halletmekle uğraşıyorum. Yine de internete ilk deneme sayfalarını koydum. Bir önceki "Not"ta bağlantıyı vermiştim. Yormayayım sizi, yeniden vereyim:

http://www.edebiyatankara.org/yazarlar/murat/kitaplik/index.html

KİTAPLAR"IM" KAYBOLMADAN

2007-01-30T12:23:00.000-08:00

57 kitabı bilgisayarda katalogladım. İki senedir zaman zaman üstünde uğraştığım bir tasarıydı bu. En sonunda uygun bilgisayar programını ve uygun yöntemi buldum. Bookcollector adında bir program kullanıyorum. Programın birçok özelliğini kendime göre özelleştirdim. Başlangıçta kataloglanan kitapla ilgili olabildiğince çok veri girmeyi düşünmüştüm; özellikle derleme kitapların içindekiler bölümünü girmek, üzerinde çalıştığım konuyla ilgili makalelere/yazılara ulaşmak açısından büyük kolaylık sağlayacaktı. Bu bilgileri internete aktardığımda da bir çok araştırmacı bu veritabanından fayadalanabilecek, aradığı makaleye -eğer benim veritabanımdaki kitaplardan veya dergilerden birinin içerisinde bulunuyorsa- kolayca ulaşabilecekti. Bu tasarıyı şimdilik ertelemek zorunda kaldım, çok zamanımı alıyordu. Şu an için acil olan, üç mekana dağılmış kitaplarımı kaybolmadan kayıt altına alabilmek.

Mersin'deki kitaplar için endişelenmiyorum. Arslanköy'deki evin tavan arasında güvendeler. Yalnız, bir gidişimde sıcak/böcek vs.den korunmaları için daha uygun saklama koşulları yaratmaya çalışsam fena olmayacak (daha sağlam kutulamak, ilaçlamak vs.)

Bilkent'teki kitaplar için de fazla bir kaybolma tehlikesi yok. Yine de ödünç verilip unutulan kitaplar olmuyor değil.

Asıl endişem 100. Yıl'daki evde, "Turuncu Oda"daki kitaplar için. Eve çok seyrek uğruyorum. Oda açık duruduğu için kitaplar benden bağımsız dolaşıyorlar ortalıkta. Gözleyebildiğim kadarıyla henüz ciddi bir kayıp yok. Yine de ortalıkta dolaşıyor olmaları bile tedirginlik yaratıyor. En yakın zamanda onları kayıt altına almam gerekiyor. Bu yöntem elbette kayıplar konusunda tam bir çözüm olmayacak. Yine de nelerin kaybolduğunu bilmek şu anki durumdan daha iyi.

Bu arada bir taşıma daha gerçekleştirmem gerekiyor yakın zamanda. Bilkent'teki kitaplık taşmaya başladı yine. Buradaki kitapları "Turuncu Oda"ya (şiir kitaplarını düşünüyorum), oradakilerin bir kısmını da Mersin'e yollamak gerekiyor. Eninde sonunda kitapların hepsi (Türkiye'den ayrılacak olursam) Mersin'de uzun bir bekleme dönemine girecekler.

Yerleşik bir yaşama geçene kadar -ki bu göçebelik daha uzun süreceğe benzer- kitaplarla birlikte hareket etmeyi göze almak gerekiyor. Sinan Hollanda'ya gitti bugün. Gitmeden önceki en büyük tasası kitaplarıydı onun da. Benimkine göre daha hacimli bir kitaplığı var Sinan'ın. Onca kitabın o dönene kadar -yaklaşık bir sene- kaybolmadan bir yerlerde korunması...Maddi kaygılar da giriyor işin içerisine. Odanın kirasını öde(yebil)se ve kapısını kilitleyip gitse bu kadar sorun olmayacaktı. Şimdi odaya Aydın yerleşecek. Kitaplar da kısmen ona ama büyük oranda Volkan'a emanet.

Volkan konuyu "mülkiyet ilişkisi" diye yorumluyor. Sinan da teknik bir argümanla çıkıyor karşısına: "Bir yazı yazmak için oturuyorum, şu kitap bende var, diye gidiyorum kitaplığın başına, gitmiş ! Ondan sonra ara dur."

Bu argümana katılmakla birlikte, bir de artık baskısı bulunmayan kitaplar var ki onların kaybı hepten hicran. Duygusal ilişki bir yana, bulunması çok zor olan bir kitap da yitmiş oluyor. Var böyle kitaplarım -çok olmasa da-. Özellikle dedemin kitaplığından aldıklarım. Yitmeleri halinde geçtim yerine yenisini koymaktan, herhangi bir kütüphanede bulmanın bile çok zor olduğu kitaplar...

Henüz başlangıç halindeki kitap kataloğum şu adresten görülebilir:

http://www.edebiyatankara.org/yazarlar/murat/kitaplik/index.html

NASIL ?

2006-11-19T12:32:00.000-08:00

Ahmet Cemal'in Cuma günü Cumhuriyet'te yazdığı yazı...

ODAK NOKTASI
AHMET CEMAL
Evet, Nasıl?
Zamanın bir dönemecinde sorulmuş kimi sorular, bir başka dönemeçte çok daha farklı bir anlam kazanabiliyor. Tıpkı, şimdi yılların ötesinde kalmış bir mektupta dile getirilen şu sorular gibi : "Merhaba, Sevgili Dostum! Bugünkü kışkırtıcı yazınız üzerine, size uzun zamandır yazmak istemiş olduğumu düşündüm... Ben 47'lilerdenim. 68 kuşağının özelliklerini, o zamanlar Türkiye'de kadın mimar olmaya aday, hâlâ da inatla aynı mesleği sürdürmeye (nedendir bilmiyorum, bugünlerde kafam iyice karışık) çalışıyorum. Hani siz bir yazınızda bırakacağım demiştiniz, tam beni anlatıyor demiştim. İşte öyle. Bugünkü yazınız beni kışkırttı. Konuya devam etmelisiniz. Bu toplumda NASIL? Rengimizi belli etmenin bedelinin yalnızlıklar olduğunu hep yazmalısınız. Evet, nasıl? 'Özgün ürün alma amacıyla bilgi.' Nasıl? Nasıl?' Anlatınız. Geçenlerde yine konuşuyorduk, üretimi olmayan bir memlekette biz niye proje çiziyor, kitap yazıyor, tiyatro öğretiyor, resim yapıyoruz? Niye? Bu ne saçmalık' Anlatınız dostum. Kimlik kompozisyonumuzun rengi ne işe yarıyor? Lütfen beni yanlış anlamayın. Kızgınlığım, aynı sizin 'Niteliksiz Adam' yazınızdaki kızgınlık. Çok haklıyız. Artık niteliksiz kadın olmanın rahatlığını yaşamak istiyorum. Yoruldum. Bırakıyorum. Renksiz olmak daha rahat belki..."

***

Bu mektubu, tıpkı bu geceki gibi, "kendime doğru pupa yelken yol aldığım" bir gecenin ortasında, bilgisayarımda bulmuştum. Hemen yanıt da vermiştim. Ama
mektubun sahibi yanıtımı okuyabildi mi, okuduysa neler düşündü, bunları bilmiyorum ve hiç bilemeyeceğim. Çünkü mektubun altındaki adı, birkaç gün sonra
gazetedeki bir ölüm ilanında gördüm. Kısa süre sonra da ölümün intihar olduğunu
haber aldım. 'Bırakıyorum' , yaşamı bırakmakmış.

'Nasıl?' alıntıladığım mektupta sürekli yinelenen bu soru, bugünlerde, daha doğrusu bu ders yılının başlangıcından bu yana, kafamda ısrarla dolanmaya başladı. Yaklaşık iki yıldır ders vermekte olduğum konservatuvarın tiyatro bölümünde, geçen yıl nefis bir ikinci sınıfım vardı. Her ders hazır bulduğum on bir kişiden oluşma bir sınıf. Öteki sınıflarda hep karşılaştığım devamsızlığı unutturan, varlığıyla beni heyecanlandıran bir sınıf. Gerçi uyarılar yapılıyordu :
"Değerlendirmekte acele etmeyin! Üçüncü sınıfa geçsinler, onlar da bozulmaya
başlarlar!"

Uyarılara aldırmıyordum. Bana göre bozulması olanaksız, eşine ender rastlanır bir sınıftı. Ama bu yıl, uyarıların ne kadar haklı olduğu hemen ortaya çıktı. Üçüncü sınıf olan eski ikinci sınıfın devamı da yarıya inmişti. Şimdi, o sınıftan sadece beş, altı kişiyle yola devam ediyorum.
Benim derslerim, geleneksel adlandırmayla 'kuramsal' dersler: Tiyatro edebiyatı, tiyatro tarihi, sanat tarihi 'falan' gibi! Bu yıl bu derslere artık gelmeyenler, yine geleneksel adlandırmayla uygulama' , yani 'oyunculuk' derslerine devamı bozmuyorlar. Yani, düşünmeye gerek duymaksızın 'oynama' geleneğinin yeni adayları da ortaya çıktılar!

***

'İmza' ya da 'devam' almadığım için, benim derslerime gelmemek daha da kolaylaşıyor; tümüyle öğrencilerin 'özgür seçimlerinden' bağımlı oluyor. Derslerime imzayla öğrenci toplamayı, kafamdaki üniversite öğrencisi imajıyla hiçbir zaman bağdaştıramadım.
Evet ama, soru, yazımın başında alıntıladığım mektupta ısrarla yinelenen soru, sancılı varlığını koruyor: Nasıl? "...üretimi olmayan bir memlekette biz niye proje çiziyor, kitap yazıyor, tiyatro öğretiyor, resim yapıyoruz? Niye? Bu ne saçmalık!" Evet, nasıl? Tiyatronun düşünce temellerini öğretmeyi nasıl sürdürebileceğim? Öğretebildiğim yanılsamasıyla mı? Seçimleri düşünmeden yana olan üç, beş öğrenci bulabildiğime şükrederek mi? Düşünce içerikli derslere ancak imzayla zorlandıkları takdirde gelen öğrencilerden oluşma bir topluluğun, daha sonra özgür düşünceli tiyatro insanları olabileceklerini düşleyerek mi?

Evet, bu yılı tamamlar tamamlamaz, ben de 'bırakıyorum' ; yaşamı değil, bu hocalık yanılsamasını.

Belki de, bir tür suç ortaklığını!
Cumhuriyet. 16 Kasım, 2006. s.

ORHAN PAMUK ve NOBEL

2006-10-26T09:05:00.000-07:00

Orhan Pamuk'un Nobel Ödülünü alması üzerine Radikal Kitap'tan üç yazı:

İlk yazı Celal Üster'den, Nobel'i alamayan yazarlar (aday olup da alamayanlar: Yaşar Kemal, Melih Cevdet, Lev Tolstoy, Thomas Hardy, Joseph Conrad, Mark Twain, Rainer Maria Rilke vb.), reddeden Sartre üzerine:

http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=5691

İkinci yazı Cem Akaş'ın. Nobel Edebiyat Ödülü'nün nasıl verildiği, İsveç Akademisi üyelerinin nasıl seçildiği, ödülün kime verileceğinin nasıl belirlendiği üzerine:

http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=5699

Üçüncü yazı oldukça ilginç. Orhan Pamuk'un "edebiyat ajanı" Maureen Freely kaleme almış ve Candan Pekdaş "The Guardian"dan çevirmiş:

http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=5698

Bunlar dışında Semih Gümüş ve Hasan Bülent Kahraman'ın da yazılarına bakılabilir sayıda: "Orhan Pamuk Neyi Açığa Çıkardı" ile "Nesneler ve İmgeler".

Ayrıca "Başkalarının diliyle Orhan Pamuk" başlıklı, çeşitli batı dergilerinden derlenmiş Orhan Pamuk üzerine değinilerin yer aldığı bir yazı, "Roman sanatı, kendi hikâyemizi başkalarının hikâyesiymiş gibi anlatabilme hüneridir" başlıklı, Orhan Pamuk'un 23 Ekim 2005 tarihinde Alman Kitapçılar Birliği'nin Barış Ödülü töreninde yaptığı konuşmadan bir bölüm, "Zamanımızın Nobel Ödüllüsü" başlıklı "The Guardian"dan alınmış bir yazı ile Engin Kılıç'ın "Pamuk Okuma Zamanı" başlıklı yazıları da mevcut dergide. Neredeyse bir "Orhan Pamuk ve Nobel" özel sayısı olmuş geçen haftanın Radikal Kitap eki. Bu yazılara ise şu adresten ulaşılabilinir:

http://www.radikal.com.tr/ek_sayfa.php?ek=ktp&ek_tarihi=20/10/2006

SİMURG

2006-04-03T18:41:00.000-07:00

"Kuşlar ülkesinin bütün kuşları Kafdağı'nın ardındaki padişahları Simurg'u bulmak için yola çıkarlar. Fakat yolculuk uzun ve zorludur. İsteği ve sebatı az olanlar, dünyevi şeylere takılanlar yolda birer birer dökülürler. Kafdağı'na varanların önünde ise hepsi birbirinden çetin yedi vadi uzanmaktadır. İstek, Aşk, Marifet, İstiğna, Tevhid, Hayret ve Yokluk Vadileri.
Yedi vadiyi aşabilen otuz kuşu ise Simurg yerine bir sürpriz beklemektedir..."

[Feridun Attar.Mantıku't Tayr: Kuş Dili. İstanbul: Kırkambar Kitaplığı,2004. (Arka Kapak'tan)]

SEVİYORUM GÖVDEMİ ("UZUN İNCE BİR ADAM"LIĞIMI)!

2006-03-31T02:36:00.000-08:00

Vücudumun şehrinde kurulmadık
pazarlarım var
Zengin eşyalı dükkanların, saadeti
yaşanır
Dağca arzular yunur, yeni defterlere
geçilir
Dibi yok göklere, evlere değilir.

Bana dünya topraktan görünür
Sana rahmet nereden yağar?
Ben geriye bir kademlik yol bıraktım
Sen dünyada kalmış günlerini ne
yapıyorsun?

Ben canımın istediği vakit
Dışımı bir muz gibi soyup
Öyle çırılçıplak gezebiliyorum.
Sen ne yapıyorsun?

Gözümün birini kapayıp
Öbürüyle içimi görüyorum.
Sen ne görüyorsun?
Nihayet ben günahı icat ettim
Sen neyi buldun?

İlhan Berk
Ses, 1945
(Uzun Bir Adam, s.70)

YARATICI YALNIZLIK

2005-10-15T07:24:00.000-07:00

Terry Eagleton'dan (Edebiyat Kuramı-Giriş):

"Ama bu edebi radikalizmde bizim daha çok aşina olduğumuz başka bir vurguyu fark edebiliriz: Hayal gücünün egemenliği ve özerkliği üzerindeki ve çocuk bakmak ya da siyasi adalet uğruna mücadele etmek gibi gündelik meselelerden uzaklığı üzerindeki vurgu[...]"

"Sanat denen değişmez bir nesnenin ya da 'güzellik' veya 'estetik' denen soyutlanabilir bir deneyimin var olduğu varsayımı, büyük ölçüde tam da daha önce değindiğimiz şeyin, yani sanatın toplumsal yaşamdan yabancılaşmasının sonucuydu."

Romantik dönemin içinde bulunduğu durumu özetliyor bu iki alıntı. İkinci alıntıdaki sorunu çözmek, sanatı toplumsal yaşamın bir parçası haline getirmek için çeşitli girişimler var o günden bugüne. Bunların işe yarayıp yaramadığı bir kenara, bu amacı gerçekleştirme yolunda kullanılan yöntemlerin, araçların meşruluğu üzerine de uzun uzun tartışılabilir.

Ben yine de ilk alıntıya dikkat çekmek istiyorum. 'Yaratıcı yalnızlık' ile gündelik hayatın zaman zaman çekilmez hale gelen gerilimi. Eagleton tam da bu noktada bizlerin birer "postromantik" olduğumuzu söylüyor. "O dönemden sonra yaşamak anlamından ziyade o dönemin ürünleri olduğumuz anlamında..."